Schrijf r u i m t e

Schrijf r u i m t e

Tekstproducties, (eind)redactie en communicatieadvies

100 jaar Botanische Tuin: groen, wetenschap en de Hortus Chat

IMG_4967De Botanische Tuin, niet alleen een prachtige omgeving om tot rust te komen en te genieten van het groen, maar ook de plek waar alles draait om duurzame innovatie. Dit jaar bestaat de tuin een eeuw en met de altijd enthousiaste en bevlogen directeur Bob Ursem aan het roer kan het niet anders dan een fantastisch jubileumjaar worden.

De aanstelling van Bob Ursem als directeur van de ‘Cultuurtuin voor Technische Gewassen’ begin deze eeuw ging niet onopgemerkt. Hij trok de tuin uit het slop, plakte er de naam Botanische Tuin op, maakte de locatie toegankelijk voor publiek en regelde en passant nog even dat de bushalte Oostplein ook werd omgedoopt tot halte Botanische Tuin.

Van Ursem: ” Vervolgens nam ik contact op met alle faculteiten om te bekijken waar er samengewerkt kon worden. Daar kwamen verschillende onderzoeksvoorstellen uit waarbij het mes aan twee kanten sneed. Binnen korte tijd draaiden hier in de tuin allerlei onderzoeksprogramma’s en dat resulteerde al snel in een aantal innovaties. Het fijnstofreductiesysteem werd uitgevonden en korte tijd later de led-technologie, het roze licht dat in de kassen zit en nu wereldwijd is uitgerold. Een ander leuk onderzoek was het biologische UV-filter, de omzetting van UV-licht naar blauw licht. Daarmee wonnen we in 2004 onze eerste nationale prijs, de Sensortechologie Jaarprijs. Uiteindelijk hebben veel prachtige programma’s gemaakt, tot nu toe 14 internationale prijzen gewonnen, 27 internationale patenten op poten gezet en de Masteropleiding Bio-geïnspireerde Innovatie gestart.”

Wat was eigenlijk de aanleiding voor de aanleg van deze tuin? “De directe aanleiding moet je zoeken in het Nederland uit de tijd van de koloniale gebieden. Indonesië was onze belangrijkste kolonie en nadat we daar jarenlang alleen maar roofbouw hadden gepleegd, veranderde na de Atjeh oorlog onze interesse voor dat land. Want, wat kon er wellicht interessant zijn voor de Nederlandse industrie? We maakten kennis met gom, harsen, latex, bepaalde houtsoorten, vezels en kleur- en geurstoffen die in Nederland volstrekt onbekend waren. Vanuit de botanische tuin in Buitenzorg, nu Bogor, werden er allerlei instituten opgezet om te adviseren over de opzet van productielijnen. Die initiatieven richtten zich eerst vooral op koffie, suiker, tabak rubber en thee. Omdat de kennis op dat gebied tekortschoot, leidde het toenmalige koloniale instituut, de voorloper van de Polytechnische School en later de TU Delft, mensen op om later in Indonesië een bestuurlijke, wetenschappelijke of een technische rol te spelen.

‘De grond werd opgehoogd met een meter duinzand vermengd met slibmateriaal uit de polder. Dat moest wel, want de Wippolder was niet meer dan een moeras’

Namen uit die tijd die onlosmakelijk verbonden zijn met de Botanische Tuin zijn Beijerinck, Van Iterson en ook Jaques van Marken van de Gistfabriek. Beijerinck was grondlegger van de microbiologie, maar ook de ontdekker van het virus. Van Marken was een entrepreneur pur sang en stimuleerde Beijerinck in zijn wetenschappelijke zoektocht. Van Iterson was Beijerincks protegé en promoveerde later op plantenanatomie, bladstanden en structuren van planten. Beijerinck en Van Iterson zaten eerst in een lab aan de Oude Delft 81. Toen ze daar uitgroeiden kreeg Beijerink een laboratorium aan de Nieuwelaan, aan de andere kant van het water. Kort daarna kreeg Van Iterson een splinternieuw laboratorium in een kaal gebied, de Wippolder. In 1915 werd het gebouw gebouwd, dat is de locatie waar we nu nog steeds zitten. De grond werd opgehoogd met een meter duinzand vermengd met slibmateriaal uit de polder. Dat moest wel, want de Wippolder was niet meer dan een moeras. Op die ondergrond werd de Cultuurtuin voor Technische Gewassen aangelegd.

‘Eigenlijk doen we nu nog steeds waar Van Iterson ooit mee begon, namelijk het onderzoeken van de relaties tussen planten en hun toepassingen’

Toen de Cultuurtuin een feit was, begonnen ook de onderzoeken. Er was toen vooral belangstelling voor vezels van allerlei weefsels en papierbereiding. De grondstoffen werden uit Indonesië hiernaartoe gehaald om ze te verwerken tot producten. Denk aan dunpapier, rubber, olie. Veel grote namen uit het bedrijfsleven danken hun bestaan aan het wetenschappelijk onderzoek dat hier werd verricht. De Nederlandsche Oliefabriek, later Calvé, profiteerde van het wetenschappelijk onderzoek naar oliën. De Nederlandse Guttapercha Maatschappij in Delft groeide uit tot de latere bandenfabriek Vredestein dankzij de rubberproductie.

Eigenlijk doen we nu nog steeds waar Van Iterson ooit mee begon, namelijk het onderzoeken van de relaties tussen planten en hun toepassingen. We verzamelen planten uit alle delen en klimaatzones van de wereld, we onderhouden ze, experimenteren ermee en zetten ze in een wetenschappelijk informatiesysteem.

Met de Hortus Chat babbel je met planten terwijl je door de tuin wandelt’

100 jaar Botanische Tuin: wat gaat er allemaal gebeuren? “Heel veel, eigenlijk te veel om op te noemen. Er is een boek gelanceerd over 100 botanische hoogtepunten van de tuin om daarmee de schoonheid van de tuin te laten zien aan de wereld. Voor de tentoonstelling Kroonjuwelen die tot 22 augustus duurt is een nieuwe app ontwikkeld, de Hortus Chat. Hiermee kun je babbelen met de planten terwijl je door de tuin wandelt. In het najaar kunnen bezoekers genieten van De tuin als lab. Dan ligt de nadruk op de communicatie van planten zelf. Normaalgesproken merk je die communicatie nauwelijks op, omdat deze te subtiel is. Met proefjes, experimenten en hulpmiddelen kunnen bezoekers zien hoe planten bewegen, communiceren of in slaap vallen. ‘Dit jaar organiseren we de allereerste Delftse Pasar Malam’ Voor de tentoonstelling Planttech Reflections heb ik 7 kunstenaars gevraagd om 2 jaar lang na te denken over welk beeld ze zouden maken als ze dachten aan plantentechnologie in combinatie met kunst en wetenschap. Daar zijn 10 geweldig grote beeldhouwwerken uit voortgekomen die tot 23 oktober in de tuin te bewonderen zijn. En omdat de botanische tuin Bogor, de kern is waarop onze tuin is ontstaan, dit jaar 200 jaar bestaat, organiseren we op 2 en 3 september een Pasar Malam, de eerste sinds jaren in Delft. Tijdens het symposium 100 jaar plantentechnologie op 14 september nemen we een realistisch kijkje in de toekomst. We presenteren dan onderzoeken waar verder nog helemaal niets over is  gecommuniceerd. De echte primeur gaat dan dus naar de bezoekers.”

Kader: Kijk voor het volledige jubileumprogramma van de Botanische Tuin op http://www.botanischetuin.tudelft.nl/bezoekers/agenda/

1 reactie

Schrijf een reactie