Schrijf r u i m t e

Schrijf r u i m t e

Tekstproducties, (eind)redactie en communicatieadvies

Abelkader Benali, verhalenverteller

benaliAls jochie luisterde hij ademloos naar kinderboekenschrijvers die in de boekhandel om de hoek hun verhalen kwamen vertellen. Hij dook in de Nederlandse kinderliteratuur en verzamelde de allermooiste vertelsels in de bundel 100 en enige verhalen. In het tv-programma Benali Boekt ging hij in gesprek met schrijvers en speurde samen met ze naar de inspiratiebronnen van hun schrijverschap. En nu, als Cultureel Professor van de TU Delft, gaat programmamaker en schrijver Abdelkader Benali op pad met TU-studenten, op zoek naar hun verhalen voor Het Verhalenplein.

Verhalen van anderen lijken als een soort rode draad door je leven te lopen. Waar komt die nieuwsgierigheid vandaan?
Dat is chronisch, die nieuwsgierigheid, die zit gewoon ingebakken. Er is geen sprake van een knop of zo die ik indruk, maar ik ben altijd al zo geweest. Op de basisschool zorgde dat ook wel voor problemen, omdat mijn standaardvraag altijd was: ”waarom, waarom, waarom”.

Dat hoort toch ook wel een beetje bij een basisschoolkind?
Ja, maar ik was net een repeteermachine, ik bleef maar vragen. Niet alleen omdat ik nieuwsgierig was, maar ook omdat ik hoopte dat er een mooi verhaal zou komen. Mijn docenten vonden dat wel heel leuk en schattig, maar soms kregen ze er ook een beetje een punthoofd van. Ik denk dat boeken, lezen en  literatuur een deel van die excessieve energie hebben kunnen kanaliseren. Niet als vlucht, maar al die boeken, die kennis, die vullen dat deel voor me in.

Komt die hoop op een mooi verhaal vaak uit?
Als je je open opstelt, zijn mensen vaak geneigd zijn om heel veel te vertellen. Zeker als ze merken dat je echt belangstelling hebt. Er is een verschil tussen gewoon heel nieuwsgierig zijn, of de ander in zijn wezen heel interessant vinden. Als je voelt dat er een verhaal ligt, wil je dat te horen krijgen. Je vraagt dan door en luistert tot het loskomt. Dat vind ik heel mooi. Gelukkig heb ik het vermogen om zo’n vertelling te kunnen vertalen naar geschreven verhalen en gedichten.

Komt daar je keuze voor het thema “Het Verhalenplein” vandaan?
Ja, we hebben veel pleinen in Nederland, en een paar van de mooiste liggen in Delft. Ze zijn oud en ze worden gebruikt, dat is een rijkdom. Elke generatie gebruikt de pleinen op een andere manier. Rembrandt, de schilder, ging naar de Dam om naar een executie te kijken. Natuurlijk, er was ook wel een markt, maar je kwam toen ook om te kijken hoe mensen werden opgehangen. Wij doen dat niet meer, nu wordt er een braderie gehouden, we maken van het plein een soort open  buurtcentrum. Daar leer je elkaar kennen. Wat ik nooit voor mogelijk had gehouden, maar dat zie ik dus nu gebeuren, is dat jonge mensen de publieke ruimte gebruiken als het verlengde van hun huiskamer. Parken gebruiken we op een totaal andere manier dan twintig jaar geleden. Toen ging bijna niemand naar het park, nu is iedereen er te vinden. Het is echt een trend. Dat maakt me nieuwsgierig. Wat is er in de samenleving gebeurd dat we die parken ineens omhelzen? Dat we pleinen ineens zien als een plek waar je je kinderen naartoe brengt, waar je naar mensen gaat kijken, en waar je los bent van tijd en ruimte.

Wat is de rol van de studenten in Het Verhalenplein?
Nou, wat ik met de studenten wil gaan onderzoeken is of wij voor al die mensen die op zoek zijn naar ontspanning en afleiding en daarvoor de pleinen willen gebruiken, de wensen en de verlangens nog meer in kaart kunnen brengen. Wat maakt een goed plein? Hoe komt het dat je op het ene plein tot diep na zonsondergang wilt blijven hangen en je bij een ander plein het gevoel krijgt dat je zo snel mogelijk weg wilt? Wat is dat, welke reden zit daarachter?

Dus die studenten gaan jou vertellen wat hun mooiste plein is en met die gegevens…..
….gaan we gewoon de straat op. We gaan gewoon kijken. Hier in Delft, Maastricht, Brussel gaan we pleinen kijken en we gaan er over praten. Ik woon een deel van het jaar in Tanger, in Marokko, in een appartementje dichtbij The Grand Socco, een fascinerend plein dat van ’s morgens vroeg tot diep in de nacht wordt bevolkt door mensen van allerlei pluimage. Als ik daarnaar toe ga geef ik mezelf soms huiswerk. En dat is dan gaan zitten in een café of op een terras, een kopje thee bestellen en een half uur kijken. Nou, dat is lang hoor. Gelukkig gebeurt er van alles, want zo’n plein is natuurlijk niet statisch. Het wordt gemaakt door de horeca, door de bewoners, de bezoekers. En op zo’n plek waar veel dingen gebeuren, ga je kijken en dan wordt je als toeschouwer eigenlijk de belangrijkste persoon. Je merkt dat een plein in de ochtend anders is dan ’s avonds, en een plein in de zomer is anders dan een plein in de winter. Elk plein heeft z’n eigen karakter. Met de studenten wil ik dat karakter vangen en gaan onderzoeken en dat talent, dat vermogen om te kijken, verder verdiepen. Want ik denk dat ze in hun carrière, in alles wat ze verder gaan doen, eerst  de tijd moeten durven nemen om te kijken, voordat ze kunnen komen tot handelen.

In eerste instantie denk je bij pleinen vaak aan gezellig, babbelen, hapje, drankje, terrasje. Maar pleinen zijn natuurlijk ook vaak het toneel van politiek verzet. Neem je dat aspect ook mee in de Cultureel Professorschap?
Jazeker. In het programma is ook een filmavond opgenomen. Daarvoor heb ik de documentaire The Square over het Tahrirplein in Cairo uitgekozen  en die gaat precies over het onderwerp wat je net aansnijdt. Ik heb heel even getwijfeld of ik die studenten wel aan zou moeten blootstellen aan zo’n politiek thema. Maar toen dacht ik, ja, natuurlijk wel. Dat plein is een plek waar mensen zich op een totaal andere manier toe verhouden, daar waar burgerschap is, waar de democratie leeft en ademt. Daar waar je de dialoog aangaat, maar waar ook conflict is. Ik wil graag met ze naar die documentaire kijken om die andere functie van het plein te ontdekken.

Een plein waar het wrikt en schuurt?
Nou en of. Als je nu aan mensen vraagt om een plein te noemen, zeggen ze vaak  ‘Tahrirplein’. Niet omdat het zo gezellig is, maar omdat daar verandering plaatsvond, omdat daar iets gebeurde wat ons allemaal aangaat.

‘Ik denk dat het plein ook in ons DNA zit’

Dat komt omdat we op een plein toch allemaal het gevoel hebben dat iedereen gelijk is. Dat er daar iets veranderen kan. Als je daar samenkomt, dan ben je met elkaar. Het maakt daar niet uit of je wit, zwart, man of vrouw bent. Ik denk dat het plein ook in ons DNA zit. Het plein is namelijk geen  afgebakende ruimte, het is een mentaliteit. In Marokko heb je bijvoorbeeld het fenomeen van de Halka, en dat betekent cirkel. Mensen komen bij elkaar, maken een cirkel en iemand stapt dan naar het midden en begint te vertellen. Als mens maak je het plein dus zelf al.

Je bouwt als het ware je eigen theaterzaal
Precies. Op het moment dat mensen een vierkant of een cirkel vormen, is er eigenlijk al een plein gemaakt. Op een verjaardag maken we ook een plein. We komen binnen en gaan in een cirkel zitten, volgens precies hetzelfde principe. In een cirkel ben je allemaal gelijk, je zit op dezelfde afstand tot elkaar en het creëert een bepaalde dynamiek. Het plein zit in ons allemaal.

Even terug naar dat bewust kijken. Had je als kind al iets meegekregen van die pleindynamiek?
Nee, ik had het allemaal wel gezien en zo, maar pas toen ik vaker in Tanger kwam, werd ik me ervan bewust en vroeg ik me af waarom bijvoorbeeld dat plein me zo fascineerde. Wat gebeurde er eigenlijk? Waarom komen deze mensen hier? Wat hebben ze te verkopen? Toen ben ik er achter gekomen dat op dat plein eigenlijk alles semi-illegaal gebeurt en er heel weinig wordt gereguleerd. Toch loopt het niet uit de hand, de mensen controleren elkaar. Dat vind ik heel charmant, ik kan daar met een zekere soort verwondering naar kijken. Als je het gezellig wilt hebben, moet je blijkbaar niet gaan handhaven of gaan reguleren. Eigenlijk klopt er helemaal niets van dat plein. Je hebt er eettentjes, maar je moet wel heel erg niet goed bij je hoofd zijn om daar te gaan eten, toch doe je het. De thee in dat café is niet zo heel erg lekker, maar toch ga je daar zitten. Het is niet de smaak, maar de sfeer die het zo mooi maakt. Dat komt ook omdat er vrij weinig regels zijn, iedereen gaat daar gewoon z’n gang en dat is heel aantrekkelijk. Daar wil je ook onderdeel van zijn, je doet ook mee met dat theater.

‘Als je het gezellig wilt hebben, moet je blijkbaar niet gaan handhaven of gaan reguleren’

Je bent een nieuwsgierig mens, altijd al geweest, als kind al, vertelde je. Heeft dat, denk je, misschien ook te maken met het feit dat je als kind vanuit de ene cultuur in de andere bent neergeploft?
Ja en nee. Ik heb zelf vier broers en drie zussen en die zijn op geen enkele manier zo nieuwsgierig zoals ik. Het heeft dus niet perse iets te maken met migratie. Ik denk wel dat het de contrasten groter maakt, zeker als je bewust gaat kijken. Je hebt meer vragen aan de werkelijkheid, omdat die werkelijkheid ingewikkelder is.

Als je gaat studeren kom je in een soort mal. Dan moet je weer leren om met verwondering naar de dingen te kijken. Als je dan ziet wat iets bijzonder maakt denk je misschien wel: wat gek eigenlijk. En daarna realiseer je je wellicht dat je dan onderzoeker bent geworden van die vaak toch weer vreemde werkelijkheid.

_______________________________________________________________________________

Openbare bijeenkomsten Abdelkader Benali

  • Cultural Promotion vrijdag 6 oktober 2017 – Aula TU Delft – aanvang 20.00 uur
    Abdelkader Benali zet het thema ‘Het Verhalenplein’ uiteen en vertelt wat hij met zijn studenten gaat doen. Aansluitend aan de lezing volgt een gesprek met operaregisseur Floris Visser (CP@TUD 2012).
  • Filmavond met Abdelkader Benali dinsdag 28 november 2017 – Theater de Veste in Delft – aanvang 20.00 uur.
  • Uittreerede + presentatie resultaten masterclass studenten
    woensdag 13 december 2017 – Aula TU Delft – aanvang 20.00 uur.

Toegangskaarten voor de openbare bijeenkomsten zijn € 5,- voor TU Delft medewerkers en studenten, overige bezoekers betalen € 7,50. Let op: zonder kaart geen toegang.

Kaarten zijn verkrijgbaar via Theater de Veste in Delft www.theaterdeveste.nl en Verstegen & Stigter culturele projecten www.verstegenstigter.nl  of tel. 0344 – 769139 tijdens kantooruren.

Tevens zijn kaarten verkrijgbaar aan de informatiebalie in de Aula en bij Prometheus.

Informatie  www.tudelft.nl/cp2017

 

 

Schrijf een reactie